woensdag 1 januari 2020

‘De breuk’
Heruitgave van Maarten's autobiografische roman

Door Hein Zeillemaker

Maarten Houtman in Het Spijk te Eefde, met naast zich de Uher
recorder waarmee hij zijn toespraken opnam (foto Jan Bank)

Het vertellen van het grote Verhaal was Maarten's levensopgaaf. En hij deed dat met zoveel verve en diepgang, dat wij allen ademloos aan zijn lippen hingen...
En nog steeds, tien jaar na zijn dood, beluisteren we met regelmaat een van de vele sessie-toespraken die hij ons naliet.

Daarnaast zag Maarten zichzelf als schrijver. We waren eigenlijk nogal verbaasd toen we hem dat een keer hoorden zeggen... Ook al wisten we dat hij in de kring van de Vijftigers had verkeerd en tot op het laatst contact met Bert Schierbeek had gehouden. Maar we hadden het kunnen weten ... had hij thuis niet eindeloos achter z'n Apple gezeten? Ja, ‘voor de meditatie’, dacht je dan. En hij heeft in die sfeer inderdaad ook prachtig proza geschreven, zie de ObservatiesOok de omvang van zijn oeuvre is indrukwekkend: zie zijn Bibliografie.

Toch zal hij zelf vooral aan zijn roman ‘De andere oever’ gedacht hebben, waar hij vele jaren aan heeft geschreven en waarvan diverse voorafgaande versies hebben bestaan. Naast het schrijven zelf, was het boek voor hem ook een experiment met zijn verleden, met zijn herinnering. En er is uiteindelijk iets heel bijzonders uitgekomen...

Als verteller van het grote Verhaal – niet alleen mondeling, maar ook op schrift – heeft Maarten voldaan aan de opdracht die de oude vertelster Imah hem ooit gaf:
“Ik herinner me dat de oude vertelster, de vrouw van een dalang, een Indische wajangspeler – die de hele Mahabarata, het grote heldenepos, uit het hoofd kende en mij die verhalen vier jaar lang vertelde – op een keer tegen me zei: Je hebt nu heel lang geluisterd, de tijd gaat komen dat je het verhaal moet vertellen. Daar bedoelde ze het grote Verhaal mee, waarbinnen mijn eigen verhaal een van de vele, vele verhalen is die er zijn – dat oneindige Verhaal dat altijd doorgaat en dat door iedereen die het vertelt vergroot en vernieuwd wordt, omdat je je eigen verhaal aan dat hele grote Verhaal toevoegt.”

Ook had Maarten als kind een droom, waarin hij zag dat die opdracht nog van vóór z'n geboorte was, als een voornemen waarmee hij op aarde kwam:
“Ik lig tussen de sterren, die vertellen over het verdriet en wat er gebeuren moet om het minder te maken. Dat mensen kunnen weten wat ze doen, als ze boos zijn en vechten en elkaar soms zelfs dood maken. Al vertellen de sterren het zó dat ik er niet echt verdrietig van word, toch wil ik er iets aan doen, later.”

Op de vraag wie iemand is – wie je zelf bent – is met ons beperkte instrumentarium moeilijk antwoord te geven. Toch kom je met het lezen van Maarten's autobiografische roman ‘De breuk’, een boek met een enorme diepgang, een heel eind op weg.
We hebben het laatste halfjaar hard aan een online heruitgave van het boek gewerkt en zijn verheugd het resultaat hierbij te mogen presenteren.
De computerbestanden, die wij in Maarten's nalatenschap vonden, waren voor ons daarbij onmisbaar. Daarnaast konden we – inmiddels welhaast vanzelfsprekend – gebruik maken van het fantastische illustratiemateriaal van Hanna Mobach – wier leven en werk zozeer met dat van Maarten verwoven is.

Het resultaat kun je met recht een transformatie noemen, het is bijna een nieuw boek. Zo heet ‘De andere oever’ nu ‘De breuk’, zoals in Maarten's oorspronkelijke ontwerp. Daaraan ontleenden we ook de driedeling van het boek in ‘Het voormalig Nederlands-Indië’, ‘De pacific-oorlog’ en ‘De terugkeer’. Ook de hoofdstuk-indeling en -naamgeving ontleenden we eraan; dat geeft structuur en spreekt tot de verbeelding. Maar de grootste verbetering is wel dat de slothoofdstukken van ‘De terugkeer’ (het derde deel) – die in ‘De andere oever’ volledig ontbraken – weer integraal opgenomen zijn.

Een online uitgave is geen boek ... maar dat scheelt wel papier. Als grafisch ontwerper was Maarten Houtman zich pijnlijk bewust hoe kostbaar bomen zijn – zijn lievelingsboom Si Poetri, die omgehakt moest worden, leefde nog in hem voort... Met als resultaat dat de uitgaven die hij indertijd verzorgde, minimale marges hadden.
Maar in een tijd waarin vrijwel iedereen over een smartphone of tablet beschikt, zou online lezen toch heel gewoon moeten zijn...

Het redactieteam presenteert hier dan ook met grote vreugde ... Maarten Houtman, De breuk:



Geen opmerkingen:

Een reactie posten