vrijdag 1 juli 2022

Arbor alter ego

Mijn vriend de boom en ik

Gisteren stond ik weer in omarming met mijn boom, je weet wel, die tegenover de Broekhuijsen-Leewis Schooltuin aan het van Heekpad staat, om de hoek van de Jisperveldstraat (zie paarse markering op het kaartje).
We zeiden tegen elkaar: “Zullen we samen de wereld redden...”
Dat was natuurlijk een vreemde uitspraak, u zult zeggen: dan heb je het wel hoog in je kruin, wat een verbeelding...
Maar laat ik nu vandaag in kop in de krant lezen: Bomen vormen de laatste strohalm in de klimaatcrisis. Dus aan mijn gekroonde vriend zal het niet liggen. Nu ik nog... – hoewel ik me gesteund weet, door zijn onomstotelijke stam, die kaarsrecht in de grond steekt, en met zijn wortels de aarde in een stevige greep houdt...
En ik vraag me af: wat is míjn greep op de wereld eigenlijk... Ben ík geworteld, sta ík voor wie ik ben?
Toch is ‘stoerheid’ niet de essentie, het zijn eerder haar longen die uit doen (‘bomen zijn de long van onze wereld’, las ik). Uitwisseling, doorlaatbaarheid, dat is waar het om gaat.
Toen ik tegen de avond nog even bij haar langs ging, zaten er een aantal jongetjes op de bank die aan haar voet staat. Ik dacht: laat ik me niet generen en leunde met mijn hand tegen haar stam: ‘Wat een grote boom, hè,’ verklaarde ik, ‘wij hebben vriendschap gesloten. Want bomen moeten de wereld redden, onze lucht schoonmaken.’
Nou, dat begrepen ze onmiddellijk, een half woord was genoeg, ze kregen het over ‘longen’ en ‘ademen’...

Toen drong ook tot me door in wat voor isolement ik leef, dat ik een vreemdeling op aarde ben. En wat een afstand er is tot de mensen om me heen... 
Praten over wat jou en iedereen aangaat, over de alledaagse wereld die je met iedereen deelt... – en dan niet over het weer of de politiek of zo iets lulligs. Wanneer doe je dat nou...
Toch merk ik daar op de Jisp dat mensen me aardig vinden en me groeten, dat ik een factor in hun wereld ben. Maar welke? Geen idee. ‘Buurtgenoten’... Is dat alles? Moeten we het daar de tijd die ons rest mee doen? 






 

zaterdag 4 juni 2022

Vanaf Le Perron tussen de rails...

Bakkerij Le Perron aan de Termini in Amsterdam-Noord – métro à deux pas

Begin deze week maakte ik hardhandig kennis met de infrastructuur van de met Hemelvaart geopende bakkerij/coffeeshop ‘Le Perron’, om de hoek van deelraad en metrostation Amsterdam-Noord, een heerlijke plek om 's ochtends je krantje te lezen.
Als was het om de naam eer aan te doen, is de benedenverdieping daar ongelijkvloers gemaakt, met een soort plateau in het midden – waar je zomaar pardoes af kunt donderen, als je even niet oplet.
Dat was ook precies wat mij overkwam, toen ik daar de trap afkwam van het toilet boven – en zó druk bezig was met de vraag of er beneden dan geen invalidentoilet zou zijn, dat ik het bewuste afstapje vanaf le perron miste en zelf bijna invalide werd... Ik zweefde even in een luchtledig, kwakte toen met m'n hoofd tegen een lager staand tafeltje en viel languit tegen de grond. Het glazen peper- en zoutstelletje klapte tegen het raam en spatte vervolgens op de grond uit elkaar.
Ik lag daar wat onwezenlijk uitgestrekt, maar was goed terecht gekomen en had verder niets gebroken. Toen de gérant me overeind hielp, leek ik onbeschadigd te zijn, ‘niks aan de hand.’ Maar m'n slaap deed wel pijn...
Omdat ik van het strijdtoneel van Homerus' Ilyas heb geleerd dat een klap tegen de slaap fataal kan zijn, zat ik 's middags bij de dokter om me te laten controleren. Net een week daarvoor had ze nog mijn bloeddruk gemeten – die veel te hoog was, maar na een weekje thuismeting normaal bleek te zijn  en had ze geconstateerd ‘dat ze me maar weinig zag’. Dus dat was een verrassing. 
‘Nou, tot de volgende keer maar weer,’ zei ze toen ik wegging. ‘Liever niet,’ dacht ik onaardig...
Toch had ze me goed geholpen, het leek erop dat ik met de schrik vrijgekomen was. Ik kreeg wel advies me 's nachts een paar keer door Klaaske wakker te laten maken.  

Klaaske bij Roezemoes, onze stamkroeg aan het Buikslotermeerplein


Een andere geliefde pleisterplaats is Patisserie Kwekkeboom, daar niet ver vandaan


Ik werd met pleinvrees bevangen op het Buikslotermeerplein,

de zogenaamde vertrouwde wereld leek me zo onverschillig –

de koude wind die er in de maand mei nog van de daken viel,

de corona crisis in de horeca ingewisseld voor echte oorlog.


Ja, op dat Buikslotermeerplein had je ooit een fraaie fontein,
totdat wat kunstmijdende Noorderlingen het nodig vonden
om elke dag opnieuw het watertje met zeepsop op te leuken
en de gemeente er toen zat van had en alles af liet breken...

Wij trekken daar dagelijks onze baantjes naar Albert Heyn
en biowinkel Michel Does, als de portemonnee het toestaat,
met in de zon lonkende terrasjes, waar we dan op stranden,
met meeuwen die de zee verraden, ver weg en toch dichtbij.  


'
Vandaag ben ik bij mijn vriend de boom te rade gegaan,
die me aanraadde stevig met m'n voeten op de grond te gaan staan,
‘net als ik,’ zei hij, terwijl hij dromend uitkeek over het schooltuinen complex.

vrijdag 13 mei 2022

Spel van vorm en licht in buitenplaats Doornburgh




Beeld uit de tentoonstelling Vorm aan de Vecht: architectuur, nonnen, design:
Opname van een gotische kathedraal, waarvan van het dak pixeltje voor pixeltje afgelicht is en vervangen door de lucht erboven - die nu vanuit het interieur 'zichtbaar' is.


De voor leerlingen van Maarten Houtman zo bekende Kapittelzaal van het klooster, nu weer met de oude stenen vloer (die speciaal voor hem destijds van een tapijt was voorzien). Te midden van de leegte die wij, zittend in een wijde cirkel, daar creëerden, staat nu een vitrinekast vol blinkende sacrale voorwerpen. Ingrid Bakker, deelneemster van weleer, bekijkt ze gebiologeerd ...


  

... en maakte deze foto van de weerspiegeling van de zaal in zo'n voorwerp – in alle gangen en zalen van het voormalige klooster staan ze uitgestald, tot één groot Gesamtkunstwerk.

Anders dan vroeger kun je daar nu ook van de bloeiende en bloesemende weelde van de binnentuin genieten, die voor ons toen verboden gebied was – een privéruimte van de zusters, waar je en passant zelfs met je blik af moest blijven, dat voelde al zondig aan ...
 

Na afloop dronken we thee op de tuin van Ingrid langs de Vecht, waar je het carillon van Nijenrode kon horen. Toen werd ik teruggereden naar Amsterdam, onder het genot van de Oud klanken van Mehmet Polat (hieronder  Dhafer Youssef:)


 



vrijdag 29 april 2022

De spil van de aandacht

Klaaske bij 'Roezemoes', Buikslotermeerplein
5 maart 12:53 [klik om te vergroten]

Je had het als kind – dat de wanden rond je bed leken te wijken, rondtolden, dat de hele wereld op losse schroeven stond. "Je bent aan 't ijlen, je hebt koorts," werd er dan geruststellend gezegd, "dan gebeurt dat..."

Later hoor je dat er in je oor dat geheimzinnige evenwichtsorgaan zit, dat zwaartekracht omzet in ons gevoel van grond onder de voeten en een vaste gang over de aarde.
En dan was er ook nog dat al even geheimzinnige verschijnsel dat onze ogen de wereld ondersteboven zien, wat alweer met behulp dat evenwichtsorgaan – dat weet wat onder is – wordt hersteld.

Een andere delicate kwestie is het ongedefinieerde overgangsgebied tussen droom en werkelijkheid - óók omdat het ons, door onze grote behoefte aan 'vastigheid', ontgaat dat de wereld voortdurend verandert. Maar een aanname is geen waarneming...
En dan is er nog het gegeven dat we in onze nachtmerries een wereld voorgeschoteld krijgen, die we op dat moment bloedserieus nemen...

Zo'n week geleden, zeg maar rond Pasen, toverden mijn eigen ogen me plotseling een wereld voor waarin de fantasie vrij spel had. Adembenemend... Zo zag ik voortdurend 'animaties' van een slank figuurtje, dat allemaal pirouettes, draaiingen en buitelingen in de lucht maakte. Dat ging maar door, ook als ik m'n ogen sloot. En er waren bekkentrekkende gezichten, met vertrokken monden - zoals de satyrs op de gotische kathedralen: wellustige monden, huilende, lachende - als een spiegel van mijn ziel.
En toen ik later met Klaaske over straat liep, zag ik de mensen die we tegenkwamen – lopend, fietsend of in hun scootmobiel – plotseling tweedimensionaal, als houten klazen...
Die nacht kregen alle oppervlakken in ons huis de aanblik van gouaches – de volgende ochtend bood de kamer een Indische aanblik van batik patronen, met sfeerverlichting en al.   

Wat ook gebeurde, was dat ik op een ochtend de wereld plotseling glashelder zag. Dat was me na m'n  'hemianopsie' van een jaar geleden – die bij mij resulteerde in een wazige blik – nog niet eerder overkomen...

Natuurlijk probeerde ik een naam te geven aan wat me allemaal overkwam - ik zag  ‘onwerkelijke dingen’, die ik zelf een beetje leek te kunnen aansturen door ze te animeren (letterlijk: te ‘bezielen’).
Ik moest daarbij denken aan wat ik over het effect van LSD gelezen had – het woord ‘hallucinatie’, kwam in me boven, ‘zinsbegoocheling’, zoals het Nederlands woordenboek zegt: ‘zintuigelijke waarnemingen doen die niet met de werkelijkheid overeenkomen’.

Even schoot door me heen dat je daar ook gek van kon worden... Maar mijn nieuwsgierigheid kreeg de overhand - wie zou zo'n trip willen missen... 
Toen ik vervolgens de combinatie ‘hemianopsie’ en ‘hallucinatie’ googelde, kreeg ik de naam van een Duitse wetenschappelijke publicatie met een gewichtige naam (ik zal ze u besparen), die bij bol.com uitverkocht was. Maar het ‘bestond’ dus wel... Er was typisch een verband.

Gelukkig heb ik een contactpersoon bij het Beroerte Adviescentrum van het OLVG, die periodiek bij ons op bezoek komt. Ik stuurde haar een berichtje, met de vraag of zo'n aanval van hallucinatie bij hen bekend was. Zij nam contact op met hun neuroloog, die het in de literatuur tegengekomen was bij diverse oogziekten.

Maar nog los van alle synapsjes, haarvaatjes en grijze cellen – zijn wij niet ook een geweldige droomgenerator...

Shakespeare (die ik op dit blog, wat om ‘shaken’ draait, graag citeer) zei al:

We are such stuff as dreams are made on and our little life is rounded with a sleep.

Uit louter dromenstof
Zijn wij gemaakt – wat ons is toegemeten
Ligt in een zee van slaap.

(vertaling: Gerrit Komrij)

Het menselijk bewustzijn wordt wel als ‘epifenomeen’ (werking) van de hersenen beschouwd. Maar draait dat duizelingwekkende universum, dat opgebouwd is uit herinneringen, beelden, vertalingen, gevoelens, niet slechts om één ding – om de spil van de aandacht.

In een gesprek naar aanleiding van zijn prachtige vertelling over de Aapgod Hanuman in april 1998, werd onze Zen-leraar Maarten Houtman een vraag gesteld over de reikwijdte van de fantasie:

– Vraag.: Maar in je fantasie heb je geen beperkingen of grenzen …

– Maarten: Toch wel, dat denken wij altijd, dat is niet zo.

– Vraag: Zeg je dan dat je fantasieën echt zijn?

– Maarten: [zucht] Ja, wij hebben daar een woord voor: ‘fantasie’ …
Laat ik het zo zeggen: alle mensen verlangen naar het uiteindelijke, maar we weten dat niet … we nemen genoegen met dat wat we beleven. In alles wat we beleven is het verlangen naar het uiteindelijke aanwezig, alleen op sommige momenten veel sterker dan op andere momenten. Hoe dat in elkaar zit, weet ik niet, ik kan het alleen maar constateren.
Soms is dat verlangen zo groot, zonder dat je dat echt beseft, dat je die beleving die je gehad hebt, als springplank neemt om verder te reiken. En omdat je een gewoon aards mens bent, die eigenlijk alleen dat wat zintuiglijk waarneembaar is als werkelijk ervaart en ook vindt dat het zo is, kom je de moeilijkheid tegen dat je dat verlangen wat gemaakt heeft dat je verder probeerde te reiken, dan afkapt en zegt: ja, maar dit is maar fantasie…
Wat je langzaamaan echt gaat ervaren, is dat de vertaling waarin je leeft – en waar wij allemaal zoals we hier zijn in geloven – maar één van de miljoenen vertalingen is van wat er gebeurt. Als dat een keer tot je doorgedrongen is, heb je niemand meer nodig. Want dan begrijp je dat het alleen maar gaat om de aandacht die je hebt om verder te reizen door de tijd die je hier op aarde bent, in de tijd geplaatst met je bewustzijn. Maar dat je bewustzijn veel verder reikt dan die tijdgebonden ervaring.

PS

Na een kleine week van hallucinaties, had ik een droom dat ik bij een wijze vrouw mijn eigen wijsheid debiteerde. Maar toen die een beetje in het water viel, kreeg ik vervolgens een kris ten geschenke, met de boodschap ‘dat ik die naar eigen inzicht moest gebruiken...’
Zo kreeg deze voor mij mythische periode een afsluiting die me weer vooruit deed kijken...


De legendarische Kris van Knaud, Tropenmuseum

Bijna een eeuw verloren gewaand, maar recent hervonden en nu op een ereplaats in het Tropenmuseum: de oudst bekende gedateerde kris ter wereld (met ingegraveerde datering 1264 = 1342 na Chr.). De kostbaarste en oudste pusaka van het Javaanse hof werd geschonken aan Charles Knaud (geb. 1840) die als traditioneel Javaans genezer (dukun) de Javaanse kroonprins het leven redde. Op het lemmet, bekleed met bladkoper, een tafereel uit het Ramayama-epos: de apengeneraal Hanuman oog in oog met een vijandelijk leger.


  

Muziek van The Touré-Raichel Collective:


zaterdag 16 april 2022

Mutter Meera ist eine Meister aus Deutschland

‘Een nieuwe lente, een nieuwe begin’, 4 maart 15:00
[klik voor vergroting]


Mutter Meera ist eine Meister aus Deutschland
Ich traf Sie in das Dorf Talheim im Westerwald.
Schon beim ersten Treffen habe ich mich verliebt -
laut Protokoll durfte man Sie tief in die Augen sehen -
für eine Begegnung, eine Heilung, fürs Licht der
Pranja Paramita - Ihre Augen die mich anlächelten...

Ik heb haar daarna nog vele malen opgezocht
maar ervoer haar toen  als een gewone Indiase ascete,
die lach van de eerste keer heb ik niet meer gezien...
En toen ik een keer aan haar woning aanklopte
om een vraag te stellen, werd niet opengedaan.

Veel later riep ik haar thuis in wanhoop aan -
en hoorde een stem die zei: "Neem een hond..."
Mijn eigen stem? Ongelovig hoorde ik het aan -
en ik wist, ze had gezegd: als je mij aanroept,
moet je het advies dat geef wel opvolgen...

Maar een hond, in mijn flatje van vier bij vijf...
of bij Klaaske - die had op een keer gezegd:
een hond is voor mij een gepasseerd station,
en bovendien, met dat parket wat hier ligt...

Ik bleef in ongelovigheid achter, me bewust
dat dat advies 'van boven' me toch heilig was...
In de jaren daarna sloeg soms de twijfel toe:
had ik haar advies nu toch maar opgevolgd...

Als me iets overkomt - zoals met m'n ogen -
probeer ik mezelf aan de onverbiddelijkheid
van het noodlot te ontwurmen: hád ik maar...
...als ik haar advies nou maar opgevolgd had,
dan was die hond nu 'geleidehond' geweest...

En natuurlijk waren er gedachten over plezier
dat ik met mijn hond vast gehad zou hebben,
zoals achter een bal aanrennen op het strand,
of genoeglijk samen bij de kachel zitten -
zo'n hond zoals Snoopy uit de Peanuts,
een beetje maf, maar ontzettend trouw...

Ik zag er ook iets van karma in, een terugkeer -
een hond uit m'n jeugd had een spuitje gehad,
nadat hij een hap uit m'n arm had genomen
toen ik op m'n tenen naar het wiegje sloop
om het kindje te bekijken waarover hij waakte -

"alweer een kindje," had mijn moeder gezegd.
De baas van de hond - een meester - was er
met vrouw en kinderen kapot van geweest.
Maar hij had ook medelijden gehad met mij,
ik kreeg een boek over honden die bijten...

Mutter Meera ist eine Heilige aus Deutschland
Ich traf Sie dort in Talheim, im Westerwaldkreis
Schon beim ersten Treffen habe ich mich verliebt:
Ihre dunklen Augen lächelten mich an, sie waren 
ein Bad im milchweiße Licht von Pranja Paramita.

Ik weet nu: het is oppassen met Oosterse meesters -
zoals me eerder met Thich Nhat Han overkwam[1]
Dat wederzijdse misverstand blijkt diep te liggen,
zij denken dat wij blindelings op ze af zullen gaan,
jij probeert het, maar kúnt ze niet zomaar geloven -
maar je kunt je óók niet onttrekken aan hun ban... 

In die ban van Mother Meera heb ik jaren geleefd,
van: had ik maar..., en: hoe zou het geweest zijn...
Tot ik onlangs bij de kapper zat en daar plezier had,
m'n gehoorapparaat uit en nog met mondkapje op,
spraken we gebarentaal, schoten telkens in de lach...

En precies het moment dat mijn kapmantel af ging
had ik de koan van M. Meera's hond opgelost...
Alweer: je kúnt een Oosterse Wijze niet 'volgen',
om dat te kunnen, heb je begrip nodig, inzicht...
Toen bij die kapper was ik domweg even gelukkig.

_____________

[1] zie: Hoe Thich Nhat Han op mijn pad kwam.

vrijdag 1 april 2022

Война и Мир (Oorlog en vrede)

Voor Klaaske

Klaaske bij Eye
7 juni 2021 10:23
[klik om te vergroten]

Uitkijkend over het IJ, zaten we
samen aan een tafeltje bij Eye.
De wereld buiten leek vredig,
het water badend in het zonlicht,
in bloei als een dubbele hyacint –
een wereld binnenin een wereld,
in een wereld die onzienlijke was.

Dat overhemd wat ik aan had,
waar toen een snotvlek op kwam
was er al niet meer – jij had ’t
alweer in de was gedaan, liefje,
aan de waslijn gehangen,
in de kast gedaan,
netjes opgevouwen.

En nu zit ik weer op m’n bankje
uitkijkend op de ring. Ik associeer
dan met ‘der Ring des Nibelungen’,
vervolgens met ‘de Olympische ring’,
en dan, zomaar… кольцо Харьков –
ring van Charkov. Bestaat die nog...

…of is ie platgebombardeerd door
неонацист Путин [neonazi P.] –
… один народ одна империя!
[… ein Volk, ein Reich!] –
want die man bombardeert alles,
tot aan z’n oude moedertje toe…

We hebben altijd mensen gekend
die Russisch gingen studeren –
zoals onze klasgenoot Gert-Jan,
met ouders met een VU-achtergrond.
En de zoon van collega Jeannette,
die trouwde met een Russisch meisje.

ik heb me altijd afgevraagd: waarom? –
vreemde vraag eigenlijk, waarom niet?
Voelde het als ‘heulen met de vijand’?
We zien overal hoe die vijandsbeelden
generatieslang ingeslepen worden –
dat wisten we al van Joegoslavië...

En nu doe ik er hier ook al aan mee...
Is die agressie nu van hèm, of van mij?
En hoe zit het in ons eigen leven,
met bolwerken die op omvallen staan –
het mannenbolwerk komt er al aan...
Weer wennen aan een nieuwe wereldorde...



Dat is de eigenlijke geschiedenis van de mensheid: het gaan beseffen van de mens dat hij tezamen hoort, dat niets gemist kan worden, want dat alles beproefd moet worden, dat alle tegendelen getoond moeten zijn en tegelijkertijd het besef dat het voorbijgaat in de wind van de eeuwigheid…

En het is goed dat dat gebeurt,
het is een geschenk dat je voorbijgaat – terwijl je normaal aldoor moeite doet te blijven… Terwijl het juist zo goed is dat je voorbijgaat. Want in dat voorbijgaan wordt alles licht, wordt alles gemakkelijk, is de zogenaamde ernstige plooi uit je gezicht waar zou je je zorgen over maken?

Maarten Houtman, Een blijvend gevoel van voorlopigheid’,


Om niet te vergeten...

maandag 7 februari 2022

Hoe Thich Nhat Hanh op mijn pad kwam

Eenzaamheid is het product van oppervlakkigheid, alleenheid is de vrucht van stilte en diepte.
Maarten Houtman, De geest geduldig gadeslaan.

Nadat ik begin jaren tachtig bij Maarten Houtman was gaan ‘zitten’, samen met Klaaske, wilde ik eerst de kat uit de boom kijken. Ik vond dat zitten op een bankje een kwelling. En de kring 'mediterenden' daar op de Zen-zolder van Meditatiecentrum 'De Kosmos', vond ik net een circusnummer met gedresseerde aapjes. ‘...is dit wel iets voor mij,’ vroeg me af.
Ook aan Maarten moest ik wennen.
Klaaske had, toen ze zijn flyer ‘Integrale meditatie op basis van Za-zen’ in het Mozeshuis had zien hangen, gelijk geweten: die man moet ik hebben!

Dus toen ik hoorde dat de bekende Vietnamese vredesactivist en Zen-monnik Thich Nhat Hanh een weekend naar 'De Kosmos' zou komen, was ik niet meer te houden... Hij was een redder van bootvluchtelingen geweest en een prominente speler bij de Vietnamese Vredesonderhandelingen in Parijs.
Hij was mijn idool...
Wat meespeelde is dat ik als dienstweigeraar door de oorlog in Vietnam geëngageerd was geraakt. Ik had in Amsterdam het initiatief genomen voor een ‘polemologische’ studiegroep, waarin studenten zich in interdisciplinair verband – voor mij was dat sociale psychologie – bezighielden met het vraagstuk van ‘oorlog en vrede’. Maar dat was al weel wat jaartjes geleden...
Ook al had ik dan recent met meditatie kennisgemaakt, van Zen had ik sowieso nog weinig idee. Maar het was vooral zijn achtergrond als vredesapostel, die Thich Nhat Hanh interessant voor me maakte.

Wat ik intussen niet wist, was dat op dat weekend de fleur van de Nederlandse Zen-wereld aanwezig zou zijn...

De eerste avond vond plaats in de grote zaal van De Kosmos. Ik zag dat Maarten er ook was, tenslotte, hij was de nestor van de Nederlandse Zen. Maar al gauw zou blijken dat ook ik zijn aandacht had. Gelukkig maar, ik voelde me een beetje verloren, temidden van het voor mij onbekende gebeuren – misschien voorzag hij wel dat ik daar met een kater uit mijn vredesdroom zou ontwaken...

Van Thich's eerste optreden herinner ik me voornamelijk zijn verhaal over zijn treinreis naar Amsterdam. Hoe hij onderweg door de douane gevisiteerd was, op verdenking dat hij drugs onder zijn pij smokkelde.
Dat moest voor hem een enerverende reis geweest zijn...
Na de rondvraag ging hij dan ook languit in zijn pij op het podium liggen om de vermoeienissen van zich af te laten glijden. Ik hoorde later dat hij met deze reis naar Amsterdam, tevens een tweejarige retraite in Zuid-Frankrijk had beëindigd.

Ik vond die scène op het podium wel iets ontroerends hebben. Maar het had ook iets radicaals, om onder de ogen van een zaal vol mensen, zo compromisloos voor jezelf te kiezen... Wel heel erg ‘zen’, kun je zeggen. 

De volgende dag zat ik in een groepje bij Thich Nhat Hanh aan tafel, waar hij een verhaal hield over ‘mindfulness’. Nu een hot item, maar het moet me toen grotendeels ontgaan zijn... Om mezelf een houding te geven – en misschien ook om mijn idool te behagen – ging ik maar aantekeningen maken, zoals ik een van de andere aanwezigen ook zag doen – hoewel ik voelde dat dat niet de bedoeling was... 
En toen ging het inderdaad mis... Ik kreeg te horen ‘dat je niet tegelijkertijd kon luisteren en schrijven...’ Zen is zen, één ding tegelijk.
Ik schrok me een hoedje en moffelde m'n papiertje onder de tafel...
Nu schoot mijn vermogen om een situatie in te schatten wel vaker tekort, maar zijn schrobbering had mijn vertrouwen flink op de proef gesteld...

Toen ik na afloop naar de uitgang liep, kwam Maarten naast mij lopen en zei: “Ik vind dat 'zitten' lekker...” 
Ik vond dat 'lekker' een rare woordkeuze, óók omdat ik er zelf juist grote moeite mee had. Bovendien, dat zeg je toch niet over zoiets plechtigs als mediteren...

Tegelijk was er het gevoel dat hij de innerlijke storm, die Thich Nhat Han bij mij veroorzaakt had, doorgrondde... Ik vroeg me zelfs af of zijn opmerking ook geen commentaar was op de strenge meester, die van jongs af aan gewoon zijn plicht had gedaan.

Hoe dan ook, ik bleek Maartens aandacht te hebben, het was een eerste persoonlijke aanwijzing: dat je meditatie niet kon afdwingen – dat je daar misschien wel schade van opliep...

Die scène met Thich Nhat Hanh is nu veertig jaar geleden, maar is al die tijd met mij meegereisd... Samen met de teleurstelling en woede in mij losgemaakt moest hebben...
zo bleef Thich Nhat Hanh mij al die tijd vergezellen, zijns ondanks...

Maar het weekend was nog niet afgelopen.
De volgende dag kreeg ik de opdracht om ‘met aandacht’ de potjes met jam en notenmoes op de schappen van de biowinkel van de Kosmos af te stoffen.
Het zei me weinig, ik kreeg er gewoon geen contact mee, ik voerde zijn opdracht uit. Klaar.
Dat ‘mindfulness’ was aan mij voorlopig niet besteed...


Zen Poems of Nhat Hanh

Klaaske en ik hebben van Maarten Houtman een dun, ingenaaid boekje geërfd (zie boven), prachtig vormgegeven en geïllustreerd. Het heeft een wat raadselachtige titel, die op Amazon aldus is weergegeven:
‘Vo Dinh sents Zen Poems of Nhat Hanh || Paperback, January 1, 1976; by Nhat Hanh (Author), Teo Savory (Translator).

Klaaske had het boekje prominent op de kast naast ons zitje gezet. Ik had uit m'n ooghoeken gezien dat het mooi was, maar me er verder niet in verdiept.
Pas onlangs drong het tot me door dat een boekje van Thich Nhat Han moest zijn, hoewel dat ‘Thich’ aan de naam ontbrak – misschien is dat z'n voornaam.

Het boekje trok dagenlang telkens even mijn aandacht – totdat Klaaske op een dag van haar iPad opkeek en zei: ‘Ik lees hier dat Thich Nhat Han is overleden...’
Ik werd er een beetje stil van, verwonderd ... hij was al een paar dagen in mijn aandacht geweest...

Het is me in m'n leven een paar keer overkomen dat mensen uit een ver verleden – van wie ik dat nooit had kunnen vermoeden – op zekere dag ‘bij me langskwamen’, alsof ik op dat moment in hun aandacht was. En dan las ik een paar dagen later in de krant dat ze overleden waren.
Alsof ze afscheid waren komen nemen...
Het overkwam me met twee leraren van m'n middelbare school. Ik was er totaal door overdonderd...

Maar nu met Thich Nhat Han was het anders, alsof hij diep van binnen al dagen in mijn aandacht was. Daarbij was het boekje dat we van Maarten hadden kregen, een soort schakel. Net als Klaaske, die het daar neergezet had...
Pas toen drong tot me door, dat iemand waar je veertig jaar mee geworsteld hebt, zonder er ‘uit te komen’, daar misschien wel iets van gemerkt moest hebben... 

Dat zijn allemaal werkingen van het onzienlijke, waar ik geen idee van had. Maar ik was ze wel bij Maarten Houtman tegengekomen. Zoals in ‘De droom van een dwaze monnik’, waarin deze aan zijn stervende meester vraagt: ‘Meester, zal ik straks in uw aandacht blijven, als u er niet meer bent...’

Achteraf kan ik alleen maar zeggen dat er met Thich Nhat Hanh van verbondenheid sprake geweest moet zijn, ook al was ik vol onbegrip gebleven. Maar die band had dat allemaal overleefd – bij mijn kennismaking met hem was ik kennelijk te beschadigd door het leven, om dat überhaupt te kunnen opmerken.
Nu ben ik er heel dankbaar voor dat ik deze ‘dwaze monnik’ heb leren kennen...

Als die dimensie van het onzienlijke, die verbondenheid met alles en iedereen, tot je door begint te dringen, ga je je leven met andere ogen bezien. Je ziet ook de last die je met je meedraagt, van al je botsingen, stemmingen, humeuren – waarvan je dacht van ‘ach, dat zal mijn tijd wel uitdienen, komt wel een keer ... in de toekomst misschien, bij de juiste sterrenstand ... of anders ga ik wel in therapie...’
Of je probeert het gewoon te vergeten, je laat het achter in de beerput van je bestaan...  

Ik begin te begrijpen dat ik het nu moet oplossen, dat er geen toekomst is om het naartoe te verschuiven. Je ziet alle dingen die aan je knagen, alle mensen met wie je nog iets uit te vechten hebt, en denkt: kom op Hein, er is maar één tijd om te handelen, dat is nú. Zonder daarbij weer in een opzet te vervallen, het gevoel te hebben je te moeten haasten...
Het leven reikt het je aan.


For Warmth

I hold my face between my hands
no I am not crying
I hold my face between my hands
to keep my loneliness warm
two hands protecting
two hands nourishing
two hands to prevent
my soul from leaving me
in anger

Gedicht van Nhat Hanh uit bovenstaande bundel.

 

Epiloog

Ruim tien jaar later, tijdens de Tao-zen sessie van april 1986 in Eefde, reed ik met Maarten Houtman naar de biowinkel in Zutphen, om inkopen te doen aan de hand van het verlanglijstje van de deelnemers.
Ik vertelde hem onderweg over Thich Nhat Hanh's praktijkopdracht in ‘mindfulness’, die ik toen in de biowinkel van De Kosmos uitvoerde.
In het plenaire gesprek van die dag, kwam Maarten erop terug, hij stelde de deelnemers de vraag, waarom die opdracht bij mij zoveel weerstand had opgeroepen...
Het was heel boeiend ieders invalshoek daarop te horen. Maarten ging er zelf ook uitvoerig op in, waarbij hij ondermeer zei:
“... dat is ook mijn argwaan tegen al die mensen, al die leraren, al die systemen, die je ergens iets opleggen. Daar ga je onmiddellijk op jouw manier mee aan de gang. We zijn geen oosterlingen meer van driehonderd jaar geleden – driehonderd jaar geleden was het in het Oosten mogelijk om zó’n volmaakt vertrouwen te hebben in de meester, dat, ook al was het het meest absurde idee, je er gewoon vanuit ging: dat is zo!
Dat is eigenlijk precies dezelfde positie. Maar wij kunnen dat niet meer, wij moeten het zelf inzien, wij moeten inzien in welke positie we zijn, hoe we leven, hoe we het doen.”

Naschrift

Een jaar geleden kreeg ik een herseninfarct, waardoor mijn zicht nu beperkt is. Ik word hiervoor begeleid door een teamlid van het Beroerte Adviescentrum van het o.l.v.g.
Het eerste wat ik van haar leerde waren de vier ‘gouden regels’ voor hemianopsie (zoals mijn gezichtsbeperking heet), waarvan de eerste luidt: ÉÉN DING TEGELIJK.
Waar had ik dat eerder gehoord...
Zen is zen.