vrijdag 29 april 2022

De spil van de aandacht

Klaaske bij 'Roezemoes', Buikslotermeerplein
5 maart 12:53 [klik om te vergroten]

Je had het als kind – dat de wanden rond je bed leken te wijken, rondtolden, dat de hele wereld op losse schroeven stond. "Je bent aan 't ijlen, je hebt koorts," werd er dan geruststellend gezegd, "dan gebeurt dat..."

Later hoor je dat er in je oor dat geheimzinnige evenwichtsorgaan zit, dat zwaartekracht omzet in ons gevoel van grond onder de voeten en een vaste gang over de aarde.
En dan was er ook nog dat al even geheimzinnige verschijnsel dat onze ogen de wereld ondersteboven zien, wat alweer met behulp dat evenwichtsorgaan – dat weet wat onder is – wordt hersteld.

Een andere delicate kwestie is het ongedefinieerde overgangsgebied tussen droom en werkelijkheid - óók omdat het ons, door onze grote behoefte aan 'vastigheid', ontgaat dat de wereld voortdurend verandert. Maar een aanname is geen waarneming...
En dan is er nog het gegeven dat we in onze nachtmerries een wereld voorgeschoteld krijgen, die we op dat moment bloedserieus nemen...

Zo'n week geleden, zeg maar rond Pasen, toverden mijn eigen ogen me plotseling een wereld voor waarin de fantasie vrij spel had. Adembenemend... Zo zag ik voortdurend 'animaties' van een slank figuurtje, dat allemaal pirouettes, draaiingen en buitelingen in de lucht maakte. Dat ging maar door, ook als ik m'n ogen sloot. En er waren bekkentrekkende gezichten, met vertrokken monden - zoals de satyrs op de gotische kathedralen: wellustige monden, huilende, lachende - als een spiegel van mijn ziel.
En toen ik later met Klaaske over straat liep, zag ik de mensen die we tegenkwamen – lopend, fietsend of in hun scootmobiel – plotseling tweedimensionaal, als houten klazen...
Die nacht kregen alle oppervlakken in ons huis de aanblik van gouaches – de volgende ochtend bood de kamer een Indische aanblik van batik patronen, met sfeerverlichting en al.   

Wat ook gebeurde, was dat ik op een ochtend de wereld plotseling glashelder zag. Dat was me na m'n  'hemianopsie' van een jaar geleden – die bij mij resulteerde in een wazige blik – nog niet eerder overkomen...

Natuurlijk probeerde ik een naam te geven aan wat me allemaal overkwam - ik zag  ‘onwerkelijke dingen’, die ik zelf een beetje leek te kunnen aansturen door ze te animeren (letterlijk: te ‘bezielen’).
Ik moest daarbij denken aan wat ik over het effect van LSD gelezen had – het woord ‘hallucinatie’, kwam in me boven, ‘zinsbegoocheling’, zoals het Nederlands woordenboek zegt: ‘zintuigelijke waarnemingen doen die niet met de werkelijkheid overeenkomen’.

Even schoot door me heen dat je daar ook gek van kon worden... Maar mijn nieuwsgierigheid kreeg de overhand - wie zou zo'n trip willen missen... 
Toen ik vervolgens de combinatie ‘hemianopsie’ en ‘hallucinatie’ googelde, kreeg ik de naam van een Duitse wetenschappelijke publicatie met een gewichtige naam (ik zal ze u besparen), die bij bol.com uitverkocht was. Maar het ‘bestond’ dus wel... Er was typisch een verband.

Gelukkig heb ik een contactpersoon bij het Beroerte Adviescentrum van het OLVG, die periodiek bij ons op bezoek komt. Ik stuurde haar een berichtje, met de vraag of zo'n aanval van hallucinatie bij hen bekend was. Zij nam contact op met hun neuroloog, die het in de literatuur tegengekomen was bij diverse oogziekten.

Maar nog los van alle synapsjes, haarvaatjes en grijze cellen – zijn wij niet ook een geweldige droomgenerator...

Shakespeare (die ik op dit blog, wat om ‘shaken’ draait, graag citeer) zei al:

We are such stuff as dreams are made on and our little life is rounded with a sleep.

Uit louter dromenstof
Zijn wij gemaakt – wat ons is toegemeten
Ligt in een zee van slaap.

(vertaling: Gerrit Komrij)

Het menselijk bewustzijn wordt wel als ‘epifenomeen’ (werking) van de hersenen beschouwd. Maar draait dat duizelingwekkende universum, dat opgebouwd is uit herinneringen, beelden, vertalingen, gevoelens, niet slechts om één ding – om de spil van de aandacht.

In een gesprek naar aanleiding van zijn prachtige vertelling over de Aapgod Hanuman in april 1998, werd onze Zen-leraar Maarten Houtman een vraag gesteld over de reikwijdte van de fantasie:

– Vraag.: Maar in je fantasie heb je geen beperkingen of grenzen …

– Maarten: Toch wel, dat denken wij altijd, dat is niet zo.

– Vraag: Zeg je dan dat je fantasieën echt zijn?

– Maarten: [zucht] Ja, wij hebben daar een woord voor: ‘fantasie’ …
Laat ik het zo zeggen: alle mensen verlangen naar het uiteindelijke, maar we weten dat niet … we nemen genoegen met dat wat we beleven. In alles wat we beleven is het verlangen naar het uiteindelijke aanwezig, alleen op sommige momenten veel sterker dan op andere momenten. Hoe dat in elkaar zit, weet ik niet, ik kan het alleen maar constateren.
Soms is dat verlangen zo groot, zonder dat je dat echt beseft, dat je die beleving die je gehad hebt, als springplank neemt om verder te reiken. En omdat je een gewoon aards mens bent, die eigenlijk alleen dat wat zintuiglijk waarneembaar is als werkelijk ervaart en ook vindt dat het zo is, kom je de moeilijkheid tegen dat je dat verlangen wat gemaakt heeft dat je verder probeerde te reiken, dan afkapt en zegt: ja, maar dit is maar fantasie…
Wat je langzaamaan echt gaat ervaren, is dat de vertaling waarin je leeft – en waar wij allemaal zoals we hier zijn in geloven – maar één van de miljoenen vertalingen is van wat er gebeurt. Als dat een keer tot je doorgedrongen is, heb je niemand meer nodig. Want dan begrijp je dat het alleen maar gaat om de aandacht die je hebt om verder te reizen door de tijd die je hier op aarde bent, in de tijd geplaatst met je bewustzijn. Maar dat je bewustzijn veel verder reikt dan die tijdgebonden ervaring.

PS

Na een kleine week van hallucinaties, had ik een droom dat ik bij een wijze vrouw mijn eigen wijsheid debiteerde. Maar toen die een beetje in het water viel, kreeg ik vervolgens een kris ten geschenke, met de boodschap ‘dat ik die naar eigen inzicht moest gebruiken...’
Zo kreeg deze voor mij mythische periode een afsluiting die me weer vooruit deed kijken...


De legendarische Kris van Knaud, Tropenmuseum

Bijna een eeuw verloren gewaand, maar recent hervonden en nu op een ereplaats in het Tropenmuseum: de oudst bekende gedateerde kris ter wereld (met ingegraveerde datering 1264 = 1342 na Chr.). De kostbaarste en oudste pusaka van het Javaanse hof werd geschonken aan Charles Knaud (geb. 1840) die als traditioneel Javaans genezer (dukun) de Javaanse kroonprins het leven redde. Op het lemmet, bekleed met bladkoper, een tafereel uit het Ramayama-epos: de apengeneraal Hanuman oog in oog met een vijandelijk leger.


  

Muziek van The Touré-Raichel Collective:


zaterdag 16 april 2022

Mutter Meera ist eine Meister aus Deutschland

‘Een nieuwe lente, een nieuwe begin’, 4 maart 15:00
[klik voor vergroting]


Mutter Meera ist eine Meister aus Deutschland
Ich traf Sie in das Dorf Talheim im Westerwald.
Schon beim ersten Treffen habe ich mich verliebt -
laut Protokoll durfte man Sie tief in die Augen sehen -
für eine Begegnung, eine Heilung, fürs Licht der
Pranja Paramita - Ihre Augen die mich anlächelten...

Ik heb haar daarna nog vele malen opgezocht
maar ervoer haar toen  als een gewone Indiase ascete,
die lach van de eerste keer heb ik niet meer gezien...
En toen ik een keer aan haar woning aanklopte
om een vraag te stellen, werd niet opengedaan.

Veel later riep ik haar thuis in wanhoop aan -
en hoorde een stem die zei: "Neem een hond..."
Mijn eigen stem? Ongelovig hoorde ik het aan -
en ik wist, ze had gezegd: als je mij aanroept,
moet je het advies dat geef wel opvolgen...

Maar een hond, in mijn flatje van vier bij vijf...
of bij Klaaske - die had op een keer gezegd:
een hond is voor mij een gepasseerd station,
en bovendien, met dat parket wat hier ligt...

Ik bleef in ongelovigheid achter, me bewust
dat dat advies 'van boven' me toch heilig was...
In de jaren daarna sloeg soms de twijfel toe:
had ik haar advies nu toch maar opgevolgd...

Als me iets overkomt - zoals met m'n ogen -
probeer ik mezelf aan de onverbiddelijkheid
van het noodlot te ontwurmen: hád ik maar...
...als ik haar advies nou maar opgevolgd had,
dan was die hond nu 'geleidehond' geweest...

En natuurlijk waren er gedachten over plezier
dat ik met mijn hond vast gehad zou hebben,
zoals achter een bal aanrennen op het strand,
of genoeglijk samen bij de kachel zitten -
zo'n hond zoals Snoopy uit de Peanuts,
een beetje maf, maar ontzettend trouw...

Ik zag er ook iets van karma in, een terugkeer -
een hond uit m'n jeugd had een spuitje gehad,
nadat hij een hap uit m'n arm had genomen
toen ik op m'n tenen naar het wiegje sloop
om het kindje te bekijken waarover hij waakte -

"alweer een kindje," had mijn moeder gezegd.
De baas van de hond - een meester - was er
met vrouw en kinderen kapot van geweest.
Maar hij had ook medelijden gehad met mij,
ik kreeg een boek over honden die bijten...

Mutter Meera ist eine Heilige aus Deutschland
Ich traf Sie dort in Talheim, im Westerwaldkreis
Schon beim ersten Treffen habe ich mich verliebt:
Ihre dunklen Augen lächelten mich an, sie waren 
ein Bad im milchweiße Licht von Pranja Paramita.

Ik weet nu: het is oppassen met Oosterse meesters -
zoals me eerder met Thich Nhat Han overkwam[1]
Dat wederzijdse misverstand blijkt diep te liggen,
zij denken dat wij blindelings op ze af zullen gaan,
jij probeert het, maar kúnt ze niet zomaar geloven -
maar je kunt je óók niet onttrekken aan hun ban... 

In die ban van Mother Meera heb ik jaren geleefd,
van: had ik maar..., en: hoe zou het geweest zijn...
Tot ik onlangs bij de kapper zat en daar plezier had,
m'n gehoorapparaat uit en nog met mondkapje op,
spraken we gebarentaal, schoten telkens in de lach...

En precies het moment dat mijn kapmantel af ging
had ik de koan van M. Meera's hond opgelost...
Alweer: je kúnt een Oosterse Wijze niet 'volgen',
om dat te kunnen, heb je begrip nodig, inzicht...
Toen bij die kapper was ik domweg even gelukkig.

_____________

[1] zie: Hoe Thich Nhat Han op mijn pad kwam.

vrijdag 1 april 2022

Война и Мир (Oorlog en vrede)

Voor Klaaske

Klaaske bij Eye
7 juni 2021 10:23
[klik om te vergroten]

Uitkijkend over het IJ, zaten we
samen aan een tafeltje bij Eye.
De wereld buiten leek vredig,
het water badend in het zonlicht,
in bloei als een dubbele hyacint –
een wereld binnenin een wereld,
in een wereld die onzienlijke was.

Dat overhemd wat ik aan had,
waar toen een snotvlek op kwam
was er al niet meer – jij had ’t
alweer in de was gedaan, liefje,
aan de waslijn gehangen,
in de kast gedaan,
netjes opgevouwen.

En nu zit ik weer op m’n bankje
uitkijkend op de ring. Ik associeer
dan met ‘der Ring des Nibelungen’,
vervolgens met ‘de Olympische ring’,
en dan, zomaar… кольцо Харьков –
ring van Charkov. Bestaat die nog...

…of is ie platgebombardeerd door
неонацист Путин [neonazi P.] –
… один народ одна империя!
[… ein Volk, ein Reich!] –
want die man bombardeert alles,
tot aan z’n oude moedertje toe…

We hebben altijd mensen gekend
die Russisch gingen studeren –
zoals onze klasgenoot Gert-Jan,
met ouders met een VU-achtergrond.
En de zoon van collega Jeannette,
die trouwde met een Russisch meisje.

ik heb me altijd afgevraagd: waarom? –
vreemde vraag eigenlijk, waarom niet?
Voelde het als ‘heulen met de vijand’?
We zien overal hoe die vijandsbeelden
generatieslang ingeslepen worden –
dat wisten we al van Joegoslavië...

En nu doe ik er hier ook al aan mee...
Is die agressie nu van hèm, of van mij?
En hoe zit het in ons eigen leven,
met bolwerken die op omvallen staan –
het mannenbolwerk komt er al aan...
Weer wennen aan een nieuwe wereldorde...



Dat is de eigenlijke geschiedenis van de mensheid: het gaan beseffen van de mens dat hij tezamen hoort, dat niets gemist kan worden, want dat alles beproefd moet worden, dat alle tegendelen getoond moeten zijn en tegelijkertijd het besef dat het voorbijgaat in de wind van de eeuwigheid…

En het is goed dat dat gebeurt,
het is een geschenk dat je voorbijgaat – terwijl je normaal aldoor moeite doet te blijven… Terwijl het juist zo goed is dat je voorbijgaat. Want in dat voorbijgaan wordt alles licht, wordt alles gemakkelijk, is de zogenaamde ernstige plooi uit je gezicht waar zou je je zorgen over maken?

Maarten Houtman, Een blijvend gevoel van voorlopigheid’,


Om niet te vergeten...